Przedsiębiorca to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. W praktyce do jego obowiązków należy przede wszystkim rejestracja w CEIDG lub KRS, a część podmiotów może skorzystać z dodatkowych przywilejów, takich jak status AEO. Poniżej wyjaśniamy, kto dokładnie może być uznany za przedsiębiorcę, jakie przepisy to regulują i z czego wynika pozycja upoważnionego przedsiębiorcy.
Kim jest przedsiębiorca według polskich przepisów?
W polskim systemie prawnym pojęcie to bywa rozumiane na kilka sposobów. Każda ustawa może wprowadzać własną definicję, która ma zastosowanie wyłącznie do jej przepisów. Odrębnym zagadnieniem pozostaje fakt, że w rozumieniu prawnym przedsiębiorca nie jest synonimem przedsiębiorstwa ani firmy. W prawie Unii Europejskiej funkcjonuje natomiast pojęcie przedsiębiorstwa, występujące m.in. w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Definicja z Prawa przedsiębiorców
Najważniejszą definicję zawiera art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221). Zgodnie z nim przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Ten przepis wyłącza podmioty prowadzące aktywność niemającą charakteru gospodarczego, na przykład kancelarie komornicze. W kolejnych artykułach ujęto też wyłączenia dotyczące przede wszystkim rolników indywidualnych.
Do grona tych podmiotów zalicza się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej działalności. Sama spółka cywilna nie jest jednak traktowana jako przedsiębiorca, co ma znaczenie przy rejestracji, rozliczeniach podatkowych i odpowiedzialności za zobowiązania.
Definicja z Kodeksu cywilnego
Drugie szerokie ujęcie znajduje się w art. 431 kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610). Obejmuje ono osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną, której przepisy przyznają zdolność prawną, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Dzięki temu status ten mogą mieć również podmioty, które nie muszą rejestrować się jako przedsiębiorcy, ale prowadzą aktywność na podstawie przepisów szczególnych.
W ten sposób definicja kodeksowa obejmuje np. koła łowieckie, koła gospodyń wiejskich, publiczne instytucje kultury, parki narodowe czy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Co ważne, nie wyłącza ona działalności pozarejestrowej, którą osoba fizyczna może prowadzić przez okres do 60 miesięcy na podstawie art. 5 Prawa przedsiębiorców.
Inne definicje ustawowe
Kilka ustaw podchodzi do pojęcia przedsiębiorcy jeszcze szerzej. Definicje z podstawowych aktów wykorzystują też inne przepisy, m.in. ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług oraz ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Najobszerniejszą definicję w polskim prawie zawiera art. 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Obejmuje ona także osoby działające w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy, nawet jeżeli działalność nie ma zorganizowanego i ciągłego charakteru.
W ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wystarczy faktyczne uczestnictwo w działalności gospodarczej, choćby uboczne. Z kolei art. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów rozszerza to grono o związki przedsiębiorców, stowarzyszenia, fundacje czy partie polityczne, gdy podejmują działania podlegające kontroli koncentracji. Poniższa tabela pokazuje te różnice:
| Akt prawny | Kogo obejmuje definicja | Dodatkowy warunek |
| Prawo przedsiębiorców | osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne ze zdolnością prawną | wykonywanie działalności gospodarczej |
| Kodeks cywilny | te same kategorie podmiotów | działalność gospodarcza lub zawodowa we własnym imieniu |
| Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym | również osoby działające w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy | brak wymogu zorganizowanego i ciągłego charakteru |
| Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów | również związki przedsiębiorców, stowarzyszenia, fundacje, partie polityczne | działania podlegające kontroli koncentracji |
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 Prawa własności przemysłowej przedsiębiorcą jest osoba prowadząca w celach zarobkowych działalność wytwórczą, budowlaną, handlową lub usługową. Z kolei prawo geologiczne i górnicze uznaje za przedsiębiorcę tego, kto posiada koncesję na działalność regulowaną tą ustawą.
Jak zmieniało się pojęcie przedsiębiorcy?
Słowo entrepreneur pochodzi z języka francuskiego i pojawiło się po raz pierwszy w Dictionnaire de la langue francaise w 1437 roku. W polskiej tradycji prawnej długo używano innego pojęcia – kupca, które wprowadzał art. 2 § 1 kodeksu handlowego.
Po II wojnie światowej zastąpiono je terminem jednostki gospodarczej, a następnie dzielono je na jednostki gospodarki uspołecznionej i nieuspołecznionej. Takie rozróżnienie wynikało z realiów gospodarki planowej. Dopiero ustawa Wilczka uchyliła pojęcie jednostki gospodarczej i wprowadziła podmiot gospodarczy.
Definicja podmiotu gospodarczego budziła liczne wątpliwości. Spółka cywilna bywała uznawana za podmiot gospodarczy, a osoby prowadzące działalność gospodarczą nie zawsze były do tej kategorii zaliczane. Zmianę przyniosła ustawa wprowadzająca przepisy o Krajowym Rejestrze Sądowym, która wprowadziła pojęcie przedsiębiorcy nawiązujące do przedwojennego kupca. Współczesna definicja z Prawa przedsiębiorców zastąpiła wcześniejsze ujęcie z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, obowiązujące do 29 kwietnia 2018 r.
Jakie obowiązki ma przedsiębiorca?
Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z kilkoma podstawowymi formalnościami. Obowiązki zaczynają się jeszcze przed pierwszym wykonaniem usługi lub sprzedażą towaru. Ich zakres zależy od formy prawnej i rodzaju prowadzonej aktywności.
Rejestracja działalności
Osoby fizyczne, w tym wspólnicy spółek cywilnych, zgłaszają się do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Pozostałe podmioty trafiają do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Wpis do CEIDG można złożyć elektronicznie lub papierowo, natomiast wpis do KRS od 2021 roku możliwy jest wyłącznie elektronicznie.
Do typowych obowiązków formalnych należą:
- wpis do odpowiedniego rejestru przedsiębiorców,
- zgłoszenie danych do urzędu skarbowego i ZUS,
- prowadzenie dokumentacji podatkowej oraz ewidencji sprzedaży,
- uzyskiwanie wymaganych zezwoleń, licencji lub koncesji w działalności regulowanej.
Obowiązki w obrocie celnym
Przedsiębiorca, który importuje towary spoza Unii Europejskiej, musi przestrzegać przepisów prawa celnego. Nie ma prawnego obowiązku ubiegania się o status AEO, jest to forma dobrowolna. Jeśli jednak decyduje się na ten krok, wniosek może złożyć wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych.
Kontakt w sprawach celnych jest możliwy z koordynatorem do spraw uproszczeń w izbie administracji skarbowej właściwej dla miejsca siedziby. Pytania można też kierować na adres e-mail: [email protected].
Status AEO – na czym polega i jakie daje przywileje?
Status AEO, czyli Authorised Economic Operator, to forma potwierdzenia wiarygodności podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w obrocie międzynarodowym. Organy celne traktują posiadacza tego statusu jako przedsiębiorcę wiarygodnego. Przyznaje się go na wniosek złożony do organu celnego.
Wniosek o wydanie pozwolenia AEO wymaga formy elektronicznej i składa się go przez Platformę Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych. Przepisy unijnego i krajowego prawa celnego szczegółowo określają, jakie warunki trzeba spełnić, aby taki status otrzymać.
Wniosek o wydanie pozwolenia AEO można składać wyłącznie w formie elektronicznej.
Jak uzyskać status AEO?
Status AEO nie jest obowiązkowy. Podmiot zainteresowany jego uzyskaniem musi spełnić określone wymagania zawarte w przepisach unijnego prawa celnego. Ocena wniosku należy do organu celnego, który może przyznać status na wniosek złożony w odpowiedniej formie.
Dokument Upoważniony przedsiębiorca AEO (DOCX, 16 kB) zawiera szczegóły, a instrukcje są dostępne na tej samej platformie elektronicznej. Pytania można kierować do izby administracji skarbowej.
Jakie przywileje daje status AEO?
Posiadacz AEO może liczyć na ułatwienia w obsłudze celnej. Katalog przywilejów obejmuje m.in.:
- rzadsze kontrole dokumentów i towarów,
- możliwość korzystania z uproszczeń przy zgłoszeniach celnych,
- lepszą pozycję w kontaktach z organami celnymi,
- postrzeganie jako wiarygodnego partnera handlowego przez inne przedsiębiorstwa.
Status AEO przyznany w jednym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest uznawany przez organy celne w pozostałych państwach członkowskich. Dzięki temu firma działająca w kilku krajach może stosować wspólne standardy i przewidywalnie planować odprawy.
Jakie wyróżnia się rodzaje przedsiębiorców?
Podmioty prowadzące działalność dzieli się na przedsiębiorców sensu stricto, którzy działają w celu zarobkowym, we własnym imieniu i zawodowo, oraz na przedsiębiorców non for profit. Ci drudzy mogą prowadzić działalność gospodarczą, ale zyski przeznaczają na cele statutowe.
Prawo wyróżnia też kategorie mikroprzedsiębiorcy, małego i średniego przedsiębiorcy. Definicje w tym zakresie zawiera m.in. zalecenie Komisji Europejskiej oraz art. 7 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Sektor MŚP obejmuje ponad 98% przedsiębiorców i tworzy ponad połowę PKB państw członkowskich Unii Europejskiej. Pozostałą część stanowią duże przedsiębiorstwa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kto może być uznany za przedsiębiorcę według Prawa przedsiębiorców?
Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna ze zdolnością prawną, która prowadzi działalność gospodarczą.
Czy spółka cywilna jest traktowana jako przedsiębiorca?
Nie; wspólnicy spółki cywilnej mogą być przedsiębiorcami w zakresie swojej działalności, natomiast sama spółka cywilna nie jest uznawana za przedsiębiorcę.
Jakie rejestry służą do zgłoszenia działalności gospodarczej?
Osoby fizyczne i wspólnicy spółek cywilnych wpisują się do CEIDG, a pozostałe podmioty rejestruje się w KRS, przy czym wpis do KRS jest elektroniczny od 2021 r.
Czym różni się definicja przedsiębiorcy w kodeksie cywilnym od tej w Prawie przedsiębiorców?
Kodeks cywilny obejmuje prowadzących działalność gospodarczą lub zawodową we własnym imieniu, także na podstawie przepisów szczególnych, natomiast Prawo przedsiębiorców wymaga prowadzenia działalności gospodarczej i wyłącza np. podmioty bez charakteru gospodarczego.
Czy status AEO jest obowiązkowy i jak się o niego ubiegać?
Status AEO jest dobrowolny i wymaga elektronicznego złożenia wniosku przez Platformę Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych oraz spełnienia warunków przewidzianych prawem celnym.
Jakie korzyści daje posiadanie statusu AEO?
Uprawnienie to zapewnia m.in. rzadsze kontrole, uproszczenia przy zgłoszeniach celnych oraz lepszą pozycję wobec organów celnych i partnerów handlowych.
Jakie wyróżnia się rodzaje przedsiębiorców i jaka jest rola MŚP?
Rozróżnia się przedsiębiorców działających dla zysku oraz non for profit, a sektor mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw stanowi ponad 98% firm i generuje ponad połowę PKB UE.
